Co mogę zrobić gdy widzę przemoc rówieśniczą

Zacznijmy od rozróżnienia: przemoc rówieśnicza a bullying

W naszej pracy odwołujemy się do ujęcia przemocy rówieśniczej przedstawionego przez prof. Jacka Pyżalskiego. To właśnie on zwraca uwagę, że bullying jest szczególną, bardziej złożoną formą przemocy rówieśniczej, a nie każde trudne zdarzenie między uczniami można tak nazwać.

Aby mówić o bullyingu, muszą wystąpić trzy elementy jednocześnie. Po pierwsze, intencjonalność: sprawca działa z zamiarem zranienia, ośmieszenia lub poniżenia drugiej osoby. Po drugie, powtarzalność: nie chodzi o jednorazowy incydent, lecz o serię zachowań, które tworzą utrwalony wzorzec krzywdzenia. Po trzecie, nierównowaga sił: osoba doświadczająca przemocy ma ograniczone możliwości obrony, ponieważ przewaga sprawcy lub grupy może mieć charakter fizyczny, liczebny lub społeczny, wynikający z pozycji, ze statusu, z wpływu czy popularności.

To rozróżnienie okazuje się bardzo pomocne w praktyce. Kiedy w szkole słyszymy: „Oni się pobili. To bullying”, warto się zatrzymać i zapytać: „Czy na pewno?”. Być może to zwykły konflikt między równymi sobie, a być może proces, w którym jedna z osób jest systematycznie poniżana i krzywdzona. Właśnie w relacjach między osobami tkwi istota bullyingu, nie w pojedynczym zdarzeniu, ale w dynamice, która utrwala nierówność i cierpienie.

Co to znaczy „bullying”? Jak go widzimy w klasie?

Z perspektywy codziennego życia szkolnego te trzy elementy przybierają różne formy. Uczniowie najczęściej mówią o wyśmiewaniu, przezywaniu, rozpuszczaniu plotek czy ośmieszających komentarzach. W takich sytuacjach mamy do czynienia z przemocą słowną i psychiczną.

Zdarza się też przemoc fizyczna: popychanie, szturchanie, bicie, niszczenie rzeczy, zamykanie w toalecie. Coraz częściej spotykana jest również przemoc relacyjna, szczególnie wśród nastolatków. Przejawia się ignorowaniem, „cichymi dniami”, wykluczaniem z grupy, nieprzypadkowym „zapominaniem” o wspólnych aktywnościach.

A w ostatnich latach coraz wyraźniej pojawia się cyberprzemoc, czyli obraźliwe wiadomości, kompromitujące zdjęcia, wykluczanie z grup internetowych, podszywanie się pod inne osoby. Tak jak zaznaczono wcześniej, nie są to pojedyncze epizody. Bullying rozwija się w określonej atmosferze i znajduje sprzymierzeńców w śmiechu, spojrzeniach, bezradnym wzruszeniu ramion czy słowach „to nie moja sprawa”. Dlatego tak ważne jest, by patrzeć na to zjawisko systemowo, a nie tylko jak na relację między dwojgiem uczniów.